FGV America Inc Group

DỪA SÁP CẤY MÔ ĐẦU TIÊN CHO TRÁI: HƯỚNG ĐI ĐỘT PHÁ CHO NÔNG NGHIỆP TRÀ VINH

THÀNH QUẢ SAU BA NĂM NGHIÊN CỨU VÀ KHẢO NGHIỆM

Sau ba năm trồng và theo dõi, cây dừa sáp được nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô đã chính thức cho trái tại tỉnh Trà Vinh. Kết quả khảo nghiệm cho thấy cây sinh trưởng ổn định, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương, đồng thời cho trái sáp có cơm dày, đặc, chất lượng cao, không thua kém dừa sáp truyền thống. Đây được xem là cột mốc quan trọng, đánh dấu bước tiến lớn của khoa học công nghệ trong việc giải quyết bài toán giống cho loại cây đặc sản nổi tiếng của Trà Vinh.

Dừa sáp từ lâu đã được xem là “vàng trắng” của vùng đất này, không chỉ mang lại giá trị kinh tế vượt trội mà còn góp phần xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng cho địa phương. Tuy nhiên, việc phát triển diện tích dừa sáp trong nhiều năm qua vẫn gặp không ít rào cản, chủ yếu đến từ hạn chế về giống và chi phí đầu tư ban đầu quá cao.

DỪA SÁP – ĐẶC SẢN GIÁ TRỊ CAO NHƯNG KHÓ NHÂN GIỐNG

Dừa sáp có đặc điểm nổi bật là phần cơm dừa đặc sệt, dẻo quánh, hàm lượng dầu và giá trị dinh dưỡng cao hơn nhiều so với dừa thường, kèm theo mùi thơm rất đặc trưng. Chính vì vậy, giá dừa sáp trên thị trường luôn ở mức cao, dao động từ 60.000 đến 100.000 đồng mỗi trái tùy chất lượng.

Tuy nhiên, theo Thạc sỹ Nguyễn Ngọc Trai, Quyền Giám đốc Trung tâm Sinh học ứng dụng, Khoa Nông nghiệp – Thủy sản, Trường Đại học Trà Vinh, do đặc tính di truyền đặc biệt, trái dừa sáp không thể nảy mầm trong điều kiện tự nhiên. Khi trồng dừa sáp bằng phương pháp truyền thống, tức sử dụng trái dừa không sáp làm giống, tỷ lệ trái sáp trong mỗi quày chỉ đạt tối đa khoảng 25%. Điều này khiến năng suất và hiệu quả kinh tế không ổn định, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người trồng.

Để khắc phục hạn chế này, trong hơn một thập kỷ qua, các nhà khoa học của Trường Đại học Trà Vinh đã tập trung nghiên cứu và hoàn thiện quy trình nuôi cấy phôi dừa sáp. Kết quả cho thấy phương pháp này có thể nâng tỷ lệ trái sáp trong quày lên trên 85%, cao gấp nhiều lần so với cách trồng truyền thống.

Hình ảnh dưới đây minh họa việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác và giá trị sản phẩm:

https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/10/cay-chuoi-cay-mo-tai-vigen_11zon.webp

HIỆU QUẢ KINH TẾ VƯỢT TRỘI TỪ DỪA SÁP CẤY PHÔI

Quy trình cấy phôi dừa sáp của Trường Đại học Trà Vinh đã được đăng ký sở hữu trí tuệ, với tỷ lệ thành công đạt khoảng 63%, tức 100 phôi có thể tạo ra 63 cây giống. Từ năm 2011 đến nay, cây giống dừa sáp cấy phôi đã được thương mại hóa và nhận được phản hồi tích cực từ người trồng. Trung bình mỗi năm, khoảng 5.000 cây giống được chuyển giao cho nông dân và các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh.

Ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Dừa sáp Hòa Tân, huyện Cầu Kè, cho biết dừa sáp cấy phôi có chu kỳ ra trái tương tự dừa thường, trung bình mỗi tháng thu hoạch một quày. Với giá bán ổn định, hiệu quả kinh tế của dừa sáp truyền thống đạt khoảng 100 triệu đồng mỗi hecta mỗi năm. Trong khi đó, dừa sáp cấy phôi có thể cho hiệu quả cao hơn từ 10 đến 20 lần so với trồng dừa thường và gấp 5 đến 10 lần so với trồng dừa sáp theo phương pháp truyền thống.

Hiện nay, thương lái thu mua dừa sáp hoàn toàn dựa trên chất lượng trái, không phân biệt dừa trồng theo phương pháp truyền thống hay cấy phôi. Chính vì hiệu quả kinh tế rõ rệt, nhiều thành viên của hợp tác xã đã mạnh dạn đốn bỏ những cây dừa già cỗi, kém hiệu quả để trồng xen canh dừa sáp cấy phôi. Đây là xu hướng chuyển đổi sản xuất phù hợp với định hướng nông nghiệp công nghệ cao và gia tăng giá trị mà nhiều mô hình nghiên cứu, ứng dụng khoa học đang hướng tới, tương tự như các nội dung phổ biến kiến thức nông nghiệp hiện đại được chia sẻ tại https://vigen.vn/.

BÀI TOÁN GIÁ GIỐNG VÀ NHU CẦU NUÔI CẤY MÔ

Dù mang lại hiệu quả kinh tế rất cao, dừa sáp cấy phôi vẫn tồn tại một hạn chế lớn là giá cây giống quá cao. Hiện nay, giá cây giống dao động từ 700.000 đến 1,2 triệu đồng mỗi cây, tùy theo đơn vị sản xuất và số lượng đặt hàng. Mức giá này khiến nhiều hộ nông dân gặp khó khăn trong việc cải tạo vườn và mở rộng diện tích trồng dừa sáp theo hướng chuyên canh.

Xuất phát từ thực tế đó, Trường Đại học Trà Vinh đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt thực hiện đề tài trọng điểm cấp Bộ “Nghiên cứu nhân giống dừa bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào và kỹ thuật thâm canh dừa trồng giống nuôi cấy mô”, với tổng kinh phí 10,5 tỷ đồng, triển khai từ năm 2017 đến năm 2022 (giai đoạn 1).

So với nuôi cấy phôi, nuôi cấy mô dừa sáp là quá trình phức tạp hơn rất nhiều, đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao và điều kiện phòng thí nghiệm nghiêm ngặt. Tuy nhiên, ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là tạo ra cây giống đồng đều về mặt di truyền, giữ được đầy đủ những đặc tính ưu việt của cây mẹ.

THÀNH CÔNG BƯỚC ĐẦU CỦA DỪA SÁP NUÔI CẤY MÔ

Sau năm năm nghiên cứu liên tục, các nhà khoa học của Khoa Nông nghiệp – Thủy sản, Trường Đại học Trà Vinh phối hợp với Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về nuôi cấy mô tế bào thực vật, Viện Di truyền Nông nghiệp, đã chọn lọc được vật liệu và môi trường thích hợp để tạo mô sẹo, biệt hóa phôi vô tính và tái sinh cây con. Đồng thời, nhóm nghiên cứu cũng xây dựng thành công quy trình đưa cây dừa vô tính in vitro ra trồng và chăm sóc trong nhà lưới, vườn ươm.

Kết quả, đề tài đã tạo ra 300 cây con dừa sáp in vitro và 200 cây dừa sáp cấy mô ngoài vườn ươm. Đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam đạt được thành công này đối với cây dừa nói chung và dừa sáp nói riêng, được Hội đồng nghiệm thu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đánh giá rất cao và đề xuất tiếp tục triển khai giai đoạn 2.

HƯỚNG ĐI TƯƠNG LAI VÀ TRIỂN VỌNG THƯƠNG MẠI HÓA

Theo Thạc sỹ Nguyễn Ngọc Trai, ở giai đoạn 1, hệ số nhân giống của phương pháp nuôi cấy mô dừa sáp mới đạt tối đa khoảng 30. Để có thể đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất đại trà, giai đoạn 2 cần tập trung hoàn thiện quy trình, nâng hệ số nhân lên 50, tức từ một mẫu ban đầu có thể tạo ra 50 cây giống. Khi đó, việc sản xuất cây giống ở quy mô công nghiệp sẽ khả thi hơn, giúp hạ giá thành xuống dưới 100.000 đồng mỗi cây.

Nếu mục tiêu này đạt được, người nông dân sẽ dễ dàng tiếp cận nguồn giống chất lượng cao với chi phí hợp lý, tạo tiền đề để mở rộng diện tích trồng dừa sáp, hình thành vùng sản xuất tập trung, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu với số lượng lớn trong tương lai. Đây cũng là xu hướng chung của nhiều loại cây trồng được nhân giống bằng công nghệ cao, tương tự như các mô hình chuối nuôi cấy mô và chuối tách chồi đang được phân tích tại https://vigen.vn/chuoi-cay-mo-va-chuoi-tach-choi/.

Thành công của dừa sáp cấy mô không chỉ mang ý nghĩa khoa học, mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho ngành dừa Trà Vinh, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và khẳng định vị thế của nông sản địa phương trên thị trường trong nước và quốc tế.